Hải Đăng Cù Lao Xanh “Người Đẹp Trăm Tuổi”

nguồn: Báo Bình Định
haidangculaoxanh…Ðất bằng súng nổ cái đùng
Khi không đèn điện nứt bùng làm ra
Ðời ông cho chí đời cha
Bây giờ mới thấy điện mà cù lao
Bởi vì tàu bị Hòn Cao
Ðịa đồ họa sót chỗ nào lộng, khơi
Nhìn xem cuộc núi giữa trời
Ðể làm đèn chiếu khắp nơi xa, gần…
Ðêm đêm, từ bờ biển Quy Nhơn, phóng tầm mắt ra khơi xa, giữa hàng trăm đốm sáng lung linh tựa hoa đăng, du khách sẽ bị cuốn hút vào một ngọn đèn xanh lúc ẩn, lúc hiện, vừa huyền diệu, vừa bí ẩn … Ðó là ngọn hải đăng Cù Lao Xanh – “Người đẹp trăm tuổi” của thành phố Quy Nhơn, Bình Ðịnh.

Cù Lao Xanh thuộc xã đảo Nhơn Châu – TP. Quy Nhơn được xây dựng từ khi nào?   “Lý lịch” của ngọn hải đăng này ra sao thì ít người biết.  Ngay cả cơ quan quản trị đèn biển cũng không có hồ sơ đầy đủ về hải đăng Cù Lao Xanh.  May thay, trong một chuyến đi điền dã, sưu tầm, nghiên cứu ở xã đảo Nhơn Châu, chúng tôi đã sưu tầm được một bài vè khá dài.  Qua bài lục bát này, chúng tôi đã cơ bản xây dựng được lịch sử hình thành, xây dựng hải đăng Cù Lao Xanh.
Ðến Nhơn Châu, từ ngoài khơi nhìn vào, ngọn hải đăng Cù Lao Xanh sừng sững trên độ cao 120m, uy nghi giữa trời mây.  Năm 1890, từ sự kiện một chiếc tàu thủy bị chìm vì đâm phải Hòn Cao (đá ngầm) thuộc khu vực biển Quy Nhơn, thực dân Pháp đã quyết định xây dựng ở Thanh Châu (tên gọi cũ của Nhơn Châu) một ngọn hải đăng, đặt tên là Plogam Bir (Cù Lao Xanh).  Ðây là một hòn đảo rộng chừng 3,5km2.  Mục đích của người Pháp xây dựng ngọn đèn biển ở Cù Lao Xanh là để hướng dẫn tàu,  thuyền ra, vào Cảng Quy Nhơn được thuận tiện, an toàn.  Thế rồi, theo lệnh của Tòa Khâm sứ Pháp, tất cả quan lại các tổng,  huyện đã thực hiện việc bắt dân các xã (mỗi xã 5 người) ra Thanh Châu làm phu xây dựng hải đăng Plogam Bir.

…Không đi thì chẳng đặng nào
Có đi thì sợ ba đào, lênh đênh…

Hải đăng Cù Lao Xanh là một sự hòa quyện tuyệt diệu giữa hai phong cách kiến trúc Ðông – Tây ; vừa mang “hơi thở” của trường phái kiến trúc Gô-Tich, vừa có dáng dấp kiến trúc phương Ðông.  Kết cấu của hải đăng gồm 4 phần chính, phân bổ hài hòa, hợp lý.  Tầng dưới cùng là bậc thang gồm 32 bậc, xây bằng gạch vồ.  Vào trong lòng tháp, ta đi lên một cầu thang lượn xoắn ốc là tới tầng chính, nơi để đèn.  Ban đầu, đèn dùng bằng gas, vòng quay phải dùng bằng một quả tạ cơ năng làm cho đèn quay.  Năm 1957, đèn được thay thế bằng điện (công suất bóng 1000W).  Phần trên là một hệ thấu kính, ở giữa đặt một bóng đèn.  Năm 1984, đèn lại được thay bằng một hệ thống mô-tơ từ trường.  Mô-tơ này điều khiển mâm quay.  Mâm quay cấu tạo nhiều lỗ tròn dùng để hạ định tốc độ, được điều khiển bằng một bán dẫn điện tử làm cho tốc độ luôn luôn cố định.  Chu kỳ của vòng quay là 12 giây: gồm 3 tia ngắn, 1 tia dài (vì vậy ở xa ta mới thấy đèn nhấp nháy).  Tính từ chân tháp lên đỉnh, hải đăng Cù Lao Xanh cao 19m, nhưng vững chắc, kiên cố vì toàn bộ được xây bằng đá tảng lớn (tường dày hơn 1m).  Hiện nay, hải đăng Cù Lao Xanh được xếp vào loại hiện đại nhất Việt Nam.

Song song với việc xây dựng hải đăng Cù Lao Xanh,  những người thợ còn xây dựng ở cạnh đó một công trình khá đặc sắc là khu nhà của viên quan ba Pháp.  Tòa nhà này gồm 2 tầng, rộng 10m, dài 40m, có 16 phòng.  Tòa nhà xây dựng bằng gạch vồ,  tường dày tới gần nửa mét và nền móng xây bằng đá tảng rất kiên cố.  Ðặc biệt, ở đây có một hệ thống dự trữ nước mưa không bao giờ cạn.  Trên tầng sân thượng là một hệ thống hứng, dẫn nước mưa.  Nước chảy xuống nhiều ống (có lưới gạt, lọc bụi, rác).  Khi nước chảy xuống bể sâu ở tầng hầm cuối cùng thì vô cùng sạch và nước rất ngon.  Bể chứa nước rộng 4m, dài 9m, cao 2,5m.  Ðáng lưu ý là do biết chọn vị trí khoa học, biết tạo dáng kiến trúc hài hòa với cảnh quan nên “các tác giả vô danh” đã tạo cho tổng thể hải đăng Cù Lao Xanh một vẻ đẹp riêng: vừa hoành tráng, vừa nên thơ, bảo đảm cả hai tiêu chuẩn CÔNG NĂNG và THẨM MỸ.  Từ tầng cao của hải đăng có thể bao quát tầm nhìn rộng lớn.  Xét về mặt quân sự, vị trí này hết sức lợi hại.  Về yếu tố thẩm mỹ, ai có dịp lên hải đăng Cù Lao Xanh một lần, không thể không ngây ngất trước cảnh sương sớm, bình minh trên biển, hoàng hôn chín đỏ…  Và, vào những đêm trăng rằm thì hải đăng Cù Lao Xanh chẳng thua gì “chốn bồng lai tiên cảnh”.

Chính từ giá trị lịch sử và nghệ thuật, hải đăng Cù Lao Xanh của Quy Nhơn – Bình Ðịnh đã trở thành BIỂU TƯỢNG ÐẸP của hải đăng Việt Nam.  Riêng đối với giới nghệ sĩ, thi nhân, hải đăng Cù Lao Xanh được nhiều người nhắc đến trong những sáng tác của họ.  Ðặc biệt, hải đăng Cù Lao Xanh là 1 trong 4 hải đăng được ngành Bưu điện chọn in thành bộ tem HẢI ÐĂNG VIỆT NAM. Bộ tem do nữ họa sĩ Nguyễn Thị Sâm thực hiện, gồm 4 hải đăng tiêu biểu của Việt Nam là: Cù Lao Xanh, Cần Giờ, Vũng Tàu, Long Châu.  Ðây là bộ tem thứ 630.  Bộ tem có mã số từ 2436 đến 2439.  Trong đó, con tem hải đăng Cù Lao Xanh xếp ở vị trí đầu tiên (2436).  Tiếp đến là các tem: hải đăng Cần Giờ (2437); hải đăng Vũng Tàu (2438); hải đăng Long Châu (2439).  Ngày 14/06/1992, bộ tem số 630 – HẢI ÐĂNG VIỆT NAM chính thức được phát hành và trở thành bộ tem quý của “những người đi tìm cái đẹp”.

…Ðất bằng súng nổ cái đùng
Khi không đèn điện nứt bùng làm ra
Ðời ông cho chí đời cha
Bây giờ mới thấy điện mà cù lao
Bởi vì tàu bị Hòn Cao
Ðịa đồ họa sót chỗ nào lộng, khơi
Nhìn xem cuộc núi giữa trời
Ðể làm đèn chiếu khắp nơi xa, gần…

Bài vè trên do chúng tôi sưu tầm được đã ra đời và lưu truyền hàng trăm năm nay.  Hơn 1 thế kỷ đã trôi qua, tên tuổi của những người thợ – “những nghệ sĩ vô danh” có thể bị phai mờ theo năm tháng (?).  Song, ngọn hải đăng Plogam Bir – Cù Lao Xanh (Nhơn Châu – Quy Nhơn) vẫn sừng sững, uy nghi “trơ gan cùng tuế nguyệt”.  Và đêm đêm, từ Nhơn Châu xa xa “những tín hiệu xanh” từ “đôi mắt” của NGƯỜI ÐẸP TRĂM TUỔI vẫn ẩn hiện diệu kỳ!

VIẾT HIỀN

—————————————————————————————————————————-

Môt sưu tầm khác về Hải Đăng Cù Lao Xanh

haidangculaoxanh2 “……Hải đăng Cù Lao Xanh được người Pháp xây dựng vào năm 1890 (còn Lịch sử thành phố Quy Nhơn thì khẳng định được xây dựng năm 1899). Ngày đó, sau khi xây dựng xong Tòa sứ ở Quy Nhơn, người Pháp bắt đầu đặt các phao hướng dẫn cho tàu bè ra vào cảng Thị Nại, rồi cho xây dựng tại đảo Cù Lao Xanh ngọn Hải đăng để hướng dẫn tàu bè đi lại trên vùng biển này. Thời Pháp, người ta không gọi là Hải đăng như bây giờ mà gọi là đèn pha Poulo Gambir. Kể từ đây, Hải đăng Cù Lao Xanh đi vào lịch sử hàng hải quốc tế nhưng trước đó 4-5 thế kỷ, các nhà hàng hải phương Tây đã ghi lại trên các tấm bản đồ đi về phương Đông địa danh Poulo Gambir.

Ngự trên đỉnh núi cao nhất đảo, cách TP. Quy Nhơn 24 km về phía đông nam, Hải đăng Cù Lao Xanh cao 119 mét tính từ mực nước biển, gồm 3 bộ phận: Chân tháp được xây 32 bậc thang bằng gạch vồ; thân tháp hình trụ, cao 19 mét, bên trong có một cầu thang lượn hình xoắn ốc 58 bậc; đèn pha chiếu sáng 27 hải lý. Đây là một trong những ngọn Hải đăng được xây dựng sớm và hiện đại nhất ở nước ta. Khoảng năm 1993, ngành Bưu chính Việt Nam đã đưa hình ảnh của Hải đăng Cù Lao Xanh vào bộ tem do họa sĩ Nguyễn Thị Sâm thiết kế.

Hải đăng Cù Lao Xanh là một sự hòa quyện tuyệt diệu giữa hai phong cách kiến trúc Đông – Tây; vừa mang “hơi thở” của trường phái kiến trúc Gô-Tich, vừa có dáng dấp kiến trúc phương Đông. Kết cấu của hải đăng gồm 4 phần chính, phân bổ hài hòa, hợp lý. Tầng dưới cùng là bậc thang gồm 32 bậc, xây bằng gạch vồ. Vào trong lòng tháp, ta đi lên một cầu thang lượn xoắn ốc là tới tầng chính, nơi để đèn…..”

“Song song với việc xây dựng hải đăng Cù Lao Xanh, những người thợ còn xây dựng ở cạnh đó một công trình khá đặc sắc là khu nhà của viên quan ba Pháp. Tòa nhà này gồm 2 tầng, rộng 10m, dài 40m, có 16 phòng. Tòa nhà xây dựng bằng gạch vồ, tường dày tới gần nửa mét và nền móng xây bằng đá tảng rất kiên cố. Ðặc biệt, ở đây có một hệ thống dự trữ nước mưa không bao giờ cạn. Trên tầng sân thượng là một hệ thống hứng, dẫn nước mưa. Nước chảy xuống nhiều ống (có lưới gạt, lọc bụi, rác). Khi nước chảy xuống bể sâu ở tầng hầm cuối cùng thì vô cùng sạch và nước rất ngon. Bể chứa nước rộng 4m, dài 9m, cao 2,5m.

Việc xây dựng Hải đăng Cù Lao Xanh là một sự kiện đặc biệt thời bấy giờ. Có lẽ vì thế, trong dân gian vẫn còn lưu truyền bài vè về sự kiện này:

Đất bằng súng nổ cái đùng
Khi không đèn điện nứt bùng làm ra
Đời ông cho chí đời cha
Bây giờ mới thấy điện mà Cù lao
Bời vì tàu đụng hòn cao
Địa đồ họa sót chỗ nào lộng, khơi
Mà xem cuộc núi giữa trời
Để làm đèn điện khắp nơi xa gần…

Và chắc chắn, không ít mồ hôi, nước mắt và cả máu của bao người thợ xây dựng đã phải đổ xuống để có được Hải đăng CLX hôm nay. Theo kể lại, người Pháp đã tuyển công nhân từ trong Quy Nhơn ra đảo để xây dựng. Nhiều người rất sợ nhưng không thể không đi:

“Không đi thì chẳng đặng nào
Có đi thì sợ ba đào lênh đênh. …..”

Đèn pha trên tháp Hải đăng có tầm hiệu lực 27 hải lý, tức là gần 50 km, ban đầu dùng bằng ga, chuyển động do một quả tạ cơ năng để tạo nên vòng xoay. Năm 1957, đèn thay bằng bóng điện có công suất 1 ngàn Watt. Đến 1984, được thay bằng hệ thống mô tơ từ trường và hệ thống bán dẫn để điều khiển mâm quay giữ tốc độ cố định. Chu kỳ của vòng quay là 12 giây, hệ quay là 3 tia sáng ngắn rồi đến 1 tia sáng dài. Do đó, nhìn từ xa không thấy vệt sáng mà thấy ánh đèn như tia chớp.

Hiện nay, nguồn cung cấp điện cho Hải đăng là 8 máy phát điện, công suất 6 KVA/máy. Mỗi giờ, Hải đăng ngốn hết 4 KW điện để thực hiện nhiệm vụ chỉ dẫn cho tàu bè qua lại, bắt đầu từ 17 giờ 30 phút và kết thúc vào 6 giờ sáng mỗi ngày”

—————————————————————————————————————————-

Tác dụng: Chỉ vị trí đảo Cù lao Xanh, Bình Định. Đèn độc lập giúp tàu thuyền hoạt động trong vùng biển Bình Định, Phú Yên định hướng và xác định vị trí của mình.

Tọa độ điạ dư: 13o 36′ 52″ N
109o 21′ 9″ E
Tầm hiệu lực (tọa độ địa lý)
Ban ngày: 27 hải lý
Ban đêm: 27 hải lý
Chiều cao
Tháp đèn: 16m
Tâm sáng: 119m
Đặc tính ánh sáng
Màu sắc: Ánh sáng trắng
Đăc tính chớp: Chớp nhóm 3+1, chu kỳ 12s
Màu sắc thân đèn: Sơn 3 khoang trắng – đen – trắng
Loại đèn
Đèn chính: TRB400
Đèn phụ: HD300
Racon:
Năm thiết lập: 1890

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s